Bij een CO₂-lekkage ontsnapt koolstofdioxide uit de (koel)installatie. CO₂ is kleurloos, reukloos en ruim anderhalf keer zwaarder dan lucht. Het zakt naar de vloer, verzamelt zich in machinekamers, kelders en putten en verdringt daar de zuurstof. In hoge concentraties is het gas bovendien zelf schadelijk. Een lek zie je alleen als er zichtbare nevel ontstaat, en dat gebeurt lang niet altijd. Vaste CO₂-detectie meet onafgebroken en waarschuwt ruim voordat de concentratie gevaarlijk wordt.
Hoe dat in de praktijk uitpakt, liet een CO₂-lekkage in Papendrecht in juni 2026 zien. Vier medewerkers van een supermarkt kregen ademhalingsklachten en het lek werd pas opgemerkt toen er nevel uit de koelinstallatie kwam. Bij een vergelijkbaar lek in Oegstgeest, in augustus 2025, waarschuwde de alarminstallatie het personeel automatisch en vielen er geen gewonden. Voor een projectleider of engineer die een koelinstallatie met CO₂ als koudemiddel ontwerpt, ombouwt of onderhoudt, is dat verschil tussen zien en meten het vertrekpunt. In deze blog lees je waarom een CO₂-lek zo lastig op te merken is en vanaf welke concentratie CO₂ gevaarlijk wordt. Ook lees je hoe een machinekamer met vaste gasdetectie continu wordt bewaakt.
Koolstofdioxide weegt bij kamertemperatuur ongeveer 1,8 kilogram per kubieke meter, tegenover ongeveer 1,2 kilogram per kubieke meter voor lucht. Bij een lek zakt het gas daardoor naar beneden en stroomt het naar het laagste punt dat het kan bereiken. Denk aan een kelder onder een koelcel, een pompput, een kruipruimte of de vloer van een machinekamer. Zonder luchtbeweging blijft het daar hangen, ook als de rest van de ruimte normaal aanvoelt.
Bij een plotselinge uitstroom koelt het gas sterk af en condenseert het vocht uit de lucht. Dan ontstaat er een witte nevel. Dat is vaak het eerste wat iemand opvalt. Een kleine lekkage bij een klep, een verbinding of een overdrukbeveiliging geeft dat signaal niet. Het CO₂ stroomt dan langzaam en onzichtbaar de ruimte in. Zeer gevaarlijk voor personen die in een machinekamer of koelcel onderhoud uitvoeren.
CO₂ is op zichzelf geen giftig gas in de gebruikelijke zin. Het zit in de lucht die we inademen. Het risico ontstaat bij hogere concentraties. Daar werkt het gas op twee manieren tegelijk: het verdringt zuurstof en het verstoort zelf de ademhaling en de zuurgraad van het bloed. Hieronder vind je een overzicht van verschillende CO₂-concentraties en hun effecten, gebaseerd op gegevens van het RIVM.
| CO₂-concentratie | Wat het betekent |
| Ongeveer 420 ppm | Normale buitenlucht |
| 800 ppm | Volgens de Arbowet een optimaal binnenklimaat |
| Boven de 2000 ppm | Concentratieverlies, slaperigheid en misselijkheid |
| 80.000 ppm of hoger | Giftig en levensgevaarlijk |
Het verraderlijke is dat de eerste klachten lijken op vermoeidheid. Iemand die in een machinekamer aan het werk is, merkt een lichte hoofdpijn of een zwaar hoofd en zoekt de oorzaak niet in de lucht. Op dat moment kan de concentratie bij de vloer al veel hoger liggen dan op ademhoogte.
Een draagbare gasmeter meet zuurstof, brandbaar gas, koolmonoxide en waterstofsulfide, maar meestal geen CO₂. Een CO₂-lek valt daarop alleen af te lezen aan een dalend zuurstofgehalte, en die daling is klein. Meer over zuurstofbewaking staat in de blog over zuurstofdetectie in besloten ruimtes.
De afkortingen lijken op elkaar en worden in de praktijk regelmatig door elkaar gehaald. Koolmonoxide (CO) ontstaat bij onvolledige verbranding en is al bij lage ppm-waarden giftig. Daarom staat CO-detectie in stookruimtes en parkeergarages. Koolstofdioxide (CO₂) wordt pas gevaarlijk bij duizenden ppm en komt in technische ruimtes vooral vrij uit koelinstallaties, CO₂-tanks en procesleidingen. Een CO-sensor meet geen CO₂ en andersom.
Sinds maart 2024 is de Europese F-gassenverordening van kracht. Deze drukt de markt in de richting van natuurlijke koudemiddelen. CO₂, met de koudemiddelcode R744, is daarvan een van de belangrijkste. Het heeft een zeer lage bijdrage aan het broeikaseffect en is niet brandbaar. Daardoor kiezen steeds meer installateurs van supermarkten, koel- en vrieshuizen, de foodsector en warmtepompen ervoor.
Een CO₂-koelinstallatie werkt met een veel hogere druk dan een installatie met een synthetisch koudemiddel. Daarmee komen er meer plekken bij waar een lek kan ontstaan, zoals kleppen, verbindingen, de overdrukbeveiliging en het buffervat. Zonder actuele certificatie (F-gassen A1 of A2) mag je na maart 2029 niet meer werken aan installaties met F-gassen of andere natuurlijke koudemiddelen.
Bij vaste CO₂-detectie hangen de detectoren permanent op de plekken waar een lek kan ontstaan of waar het gas zich verzamelt. Ze meten onafgebroken en het systeem is ook actief wanneer er niemand aanwezig is. Een machinekamer loopt ook 's nachts en in het weekend risico, wanneer een klep kan gaan lekken zonder dat iemand het ziet.
De meeste vaste CO₂-detectoren werken met een infraroodsensor, ook wel NDIR genoemd. CO₂ absorbeert infraroodlicht op een vaste golflengte en de sensor meet hoeveel licht er wordt tegengehouden. Zo'n sensor verbruikt zichzelf niet en is weinig gevoelig voor vervuiling, wat hem geschikt maakt voor een koude, vochtige omgeving. Het meetsignaal wordt via een 4–20 mA-verbinding doorgestuurd naar bijvoorbeeld een gasdetectiecentrale, PLC of gebouwbeheersysteem (GBS). Daar ligt ook de koppeling met de ventilatie, de signalering bij de toegangsdeur en de doormelding naar de wacht.
De juiste plek voor een CO₂-detector volgt uit de ruimte, de ventilatie en de mogelijke lekpunten. Omdat CO₂ zwaarder is dan lucht, hangt de detector laag, dicht bij de vloer en bij putten en andere laaggelegen delen. Een tweede detector bij de compressoren of het buffervat ziet een lek vaak het eerst. Bij geforceerde ventilatie beweegt het gas met de luchtstroom mee, dus een detector in de richting van de afzuiging merkt een lek eerder op. Leg per detector vast waarom hij daar hangt. Dat maakt de installatie uitlegbaar bij een audit en bij een latere wijziging.
Ook een infraroodsensor heeft onderhoud nodig. Bij elk systeem hoort een jaarlijks vast ritme van functionele tests en kalibratie met een referentiegas, gebaseerd op de risicoanalyse en het advies van de leverancier. Onze service en kalibratie zijn hierop ingericht.
Naast CO₂ zijn er nog veel meer gevaarlijke middelen. Denk hierbij aan natuurlijke koudemiddelen zoals CO (R744), ammoniak (R717), propaan (R290) en isobutaan (R600A). Maar ook synthetische koudemiddelen (F-gassen) en HFO’s zijn belangrijk om te noemen. In de volgende blogs gaan we verder in op deze middelen.
In normale concentraties niet, want buitenlucht bevat ongeveer 420 ppm CO₂. De Arbowet geeft aan dat maximaal 800 pm een optimaal binnenklimaat is. Boven de 2000 ppm spreken we over een ongezonde werkomgeving die kan leiden tot concentratieverlies, slaperigheid en misselijkheid. 80.000 ppm is zelfs levensgevaarlijk en giftig.
Ja, ruim anderhalf keer. Bij een lekkage zakt het gas naar de vloer en verzamelt het zich in kelders, putten en laaggelegen ruimtedelen. Een CO₂-detector hangt daarom laag.
Verlaat de ruimte, betreed hem niet opnieuw zonder meting en onafhankelijke ademlucht en waarschuw de brandweer. Ventileer alleen als dat van buitenaf kan.
Energie & Industrie
Elektrische caravans met lithiumaccu's brengen nieuwe veiligheidsrisico's mee voor stallingen. Lees wat de richtlijn PGS 37-2 betekent voor brandveiligheid en gasdetectie.
Energie & Industrie
Normale lucht bevat 20,9 vol% zuurstof. Lees waar de alarmgrenzen voor zuurstofdetectie liggen, waarom zuurstoftekort ongemerkt gaat en waar de meetkoppen horen.
Energie & Industrie
LEL is de onderste explosiegrens van een brandbaar gas. Lees wat de LEL-waarde betekent en hoe vaste LEL gasdetectie een ruimte continu bewaakt.
